Theo Hướng dẫn, công tác nghiên cứu, biên soạn lịch sử Đảng phải đặt dưới sự lãnh đạo trực tiếp của cấp ủy; phân công cụ thể trách nhiệm tập thể, cá nhân và xác định thời gian hoàn thành từng giai đoạn. Quá trình thực hiện phải bảo đảm sự thống nhất giữa tính Đảng và tính khoa học, không để xảy ra sai sót về quan điểm chính trị, lịch sử; đồng thời tránh hình thức, trùng lặp.

Đối với lịch sử Đảng cấp quận, huyện, mặc dù cấp huyện không còn là cấp hành chính sau khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp, song đây vẫn là chủ thể lãnh đạo quan trọng trong lịch sử cần được nghiên cứu, bảo tồn giá trị. Với quận, huyện có công trình lịch sử nhưng phạm vi thời gian phản ánh của công trình dừng trước ngày 30-6-2025 từ 10 năm trở lên, thực hiện nghiên cứu, biên soạn, cập nhật, bổ sung lịch sử Đảng bộ đến thời điểm trước khi giải thể. Công trình có tên “Lịch sử Đảng bộ quận/huyện (giai đoạn từ… đến 6-2025)”.

Đối với quận, huyện đã có công trình lịch sử đến 30-6-2025 dưới 10 năm, thực hiện nghiên cứu, biên soạn “Biên niên sự kiện lịch sử Đảng bộ quận/huyện” hoặc “Kỷ yếu Đại hội Đảng bộ quận/huyện…” đến trước thời điểm giải thể. Xã, phường mới sau sáp nhập có địa giới hành chính trên khu vực có trụ sở của quận, huyện cũ trước khi giải thể chịu trách nhiệm chủ trì, phối hợp với Đảng bộ các xã, phường thuộc địa bàn quận, huyện cũ để tổ chức thực hiện.

Đối với cấp xã, phường, Hướng dẫn phân định cụ thể theo các trường hợp không thuộc diện sáp nhập, thuộc diện sáp nhập và xã, phường mới sau sáp nhập. Đối với xã, phường không thuộc diện sáp nhập, căn cứ thời gian phản ánh của công trình lịch sử để lựa chọn hình thức biên soạn, cập nhật, chỉnh lý lịch sử Đảng bộ, biên niên sự kiện hoặc kỷ yếu đại hội phù hợp.

Đối với xã, phường thuộc diện sáp nhập, việc nghiên cứu, biên soạn được thực hiện cho giai đoạn trước sáp nhập. Trường hợp công trình lịch sử dừng trước 30-6-2025 từ 10 năm trở lên, biên soạn một công trình độc lập với tên “Lịch sử Đảng bộ xã/phường... đến 30-6-2025”; trường hợp công trình lịch sử xuất bản đến 30-6-2025 dưới 10 năm, biên soạn công trình độc lập dưới hình thức “Biên niên sự kiện” hoặc “Kỷ yếu Đại hội” đến thời điểm trước khi sáp nhập.

Đối với xã, phường mới sau sáp nhập, Đảng ủy chỉ đạo xây dựng kế hoạch nghiên cứu, biên soạn lịch sử Đảng bộ thời điểm sau sáp nhập, bảo đảm đồng bộ, thống nhất; tổ chức nghiên cứu, sưu tầm, bổ sung tư liệu còn thiếu, trước mắt biên soạn Biên niên sự kiện lịch sử Đảng bộ làm cơ sở tiến tới biên soạn lịch sử Đảng bộ, không để xảy ra “khoảng trống” lịch sử do điều chỉnh địa giới hành chính. Đồng thời, tăng cường quản lý, lưu trữ, số hóa và khai thác tư liệu lịch sử Đảng phục vụ nghiên cứu, tuyên truyền, giáo dục truyền thống và biên soạn các công trình lịch sử trong thời gian tới.

Đối với các xã, phường được hình thành do sáp nhập một phần diện tích của từ hai xã, phường trở lên, xã, phường mới tiếp nhận phần diện tích có trụ sở của một trong các xã, phường cũ là đơn vị chủ trì xây dựng kế hoạch, tổ chức sưu tầm tư liệu, nghiên cứu, biên soạn công trình lịch sử. Các xã, phường có địa bàn, dân cư được sáp nhập vào xã, phường mới có trách nhiệm phối hợp cung cấp tư liệu, văn bản, số liệu, hình ảnh, hiện vật, danh sách và thông tin về nhân chứng lịch sử; cử cán bộ tham gia sưu tầm, xác minh, thẩm định và góp ý nội dung. Việc biên soạn thực hiện theo thời gian của công trình lịch sử, bảo đảm phản ánh đầy đủ, khách quan, liên tục lịch sử của các địa bàn, tổ chức, nhân dân trước và sau sắp xếp.

Đối với các ban, sở, ngành, Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị - xã hội Thành phố, Hướng dẫn yêu cầu xây dựng kế hoạch, lộ trình nghiên cứu, sưu tầm, biên soạn và xuất bản lịch sử truyền thống, lịch sử ngành, đơn vị giai đoạn 2026-2030; rà soát, bổ sung, tái bản hoặc biên soạn mới các công trình lịch sử, bảo đảm phản ánh đầy đủ quá trình lãnh đạo, chỉ đạo, xây dựng và phát triển của ngành, đơn vị. Qua đó, tổ chức tổng kết lịch sử Đảng bộ, lịch sử truyền thống ngành, đúc rút bài học kinh nghiệm về công tác lãnh đạo, chỉ đạo, xây dựng Đảng, xây dựng hệ thống chính trị và thực hiện nhiệm vụ chuyên môn.

Hướng dẫn xác định quy trình thực hiện một công trình lịch sử gồm các bước cơ bản: xây dựng kế hoạch và tổ chức thực hiện; sưu tầm, thẩm định tư liệu; nghiên cứu, biên soạn bản thảo; thẩm định, nghiệm thu và xuất bản công trình.

Theo đó, cấp ủy, cơ quan, đơn vị thành lập Ban Chỉ đạo, Ban Biên soạn, Ban hoặc Tổ sưu tầm khai thác tư liệu; xây dựng kế hoạch, dự toán kinh phí và lộ trình thực hiện. Công tác tư liệu phải chú trọng thu thập, khai thác, bổ sung, kiểm chứng và thẩm định; đồng thời phỏng vấn, ghi âm, ghi hình nhân chứng lịch sử.

Trong quá trình nghiên cứu, biên soạn, cần xây dựng đề cương khái quát, đề cương chi tiết và các dự thảo; tổ chức hội thảo, lấy ý kiến chuyên gia, nhà khoa học, nhân chứng; tiếp thu, tổng hợp ý kiến để hoàn thiện bản thảo. Trước khi xuất bản, công trình được tổ chức thẩm định, nghiệm thu và hoàn thiện nội dung theo quy định.

Một nội dung được Hướng dẫn nhấn mạnh là ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển đổi số trong nghiên cứu, lưu trữ, tuyên truyền, giáo dục và phát huy giá trị lịch sử. Sau khi xuất bản, các công trình lịch sử Đảng bộ, lịch sử truyền thống của địa phương, đơn vị được số hóa, lưu trữ dưới dạng sách điện tử có khả năng tra cứu, tìm kiếm; từng bước xây dựng thư viện số phục vụ nghiên cứu, tuyên truyền, giáo dục và khai thác trên cổng thông tin điện tử của địa phương, đơn vị.

Cùng với đó, tăng cường ứng dụng mã QR, công nghệ thực tế ảo (VR), công nghệ đa phương tiện và các hình thức thuyết minh số trong giới thiệu di tích lịch sử - văn hóa, di tích cách mạng, kháng chiến, nhà truyền thống, không gian trưng bày và các địa chỉ đỏ. Việc xây dựng cơ sở dữ liệu số về lịch sử địa phương cũng được đặt ra, trong đó tổ chức sưu tầm, lựa chọn, số hóa và lưu trữ có hệ thống tài liệu gốc, văn bản, hình ảnh, hiện vật và tư liệu quý, hiếm có giá trị lịch sử.

Kinh phí thực hiện công tác nghiên cứu, sưu tầm, biên soạn, thẩm định, xuất bản, số hóa, lưu trữ, tuyên truyền, giáo dục lịch sử Đảng bộ và lịch sử truyền thống được bảo đảm từ ngân sách nhà nước theo phân cấp ngân sách hiện hành và các nguồn kinh phí hợp pháp khác theo quy định. Việc quản lý, sử dụng kinh phí phải đúng mục đích, tiết kiệm, hiệu quả, bảo đảm yêu cầu và tiến độ thực hiện nhiệm vụ.

Hướng dẫn yêu cầu các cấp ủy Đảng đưa công tác nghiên cứu, sưu tầm, biên soạn, tuyên truyền, giáo dục lịch sử Đảng bộ và lịch sử truyền thống vào chương trình công tác toàn khóa, kế hoạch công tác hằng năm; quan tâm bố trí kinh phí, nhân lực và các điều kiện cần thiết để tổ chức thực hiện. Căn cứ yêu cầu, nhiệm vụ và tình hình thực tế, thành lập Ban Chỉ đạo, Ban Biên soạn hoặc tổ chức bộ máy phù hợp, chịu trách nhiệm về nội dung, chất lượng, tiến độ và hiệu quả của các công trình lịch sử thuộc phạm vi quản lý.

Ban Xây dựng Đảng các xã, phường, Đảng bộ trực thuộc làm cơ quan thường trực, tham mưu, giúp cấp ủy tổ chức triển khai Hướng dẫn; chủ trì tham mưu xây dựng chương trình, kế hoạch, theo dõi, đôn đốc công tác lịch sử Đảng; hướng dẫn, hỗ trợ các tổ chức đảng, cơ quan, đơn vị ở cơ sở trong công tác sưu tầm, nghiên cứu, biên soạn và tuyên truyền, giáo dục lịch sử Đảng bộ, lịch sử truyền thống.

Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh các cấp phát huy vai trò xung kích, sáng tạo của đoàn viên, thanh niên trong tuyên truyền, giáo dục và phát huy giá trị lịch sử; đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số, triển khai mã QR và các hình thức truyền thông số tại các di tích lịch sử - văn hóa, di tích cách mạng, kháng chiến và địa chỉ đỏ phù hợp với điều kiện thực tế. Đồng thời, tổ chức các hoạt động, cuộc thi, hội thi tìm hiểu lịch sử địa phương, góp phần nâng cao nhận thức, bồi dưỡng lý tưởng cách mạng và giáo dục truyền thống cho đoàn viên, thanh thiếu nhi.

Trung tâm Chính trị và các cơ sở giáo dục trên địa bàn Thành phố chủ động khai thác, sử dụng các công trình lịch sử Đảng bộ, lịch sử truyền thống và nguồn tư liệu lịch sử địa phương phục vụ công tác giáo dục, bồi dưỡng. Trung tâm Chính trị lồng ghép, khai thác phù hợp nội dung lịch sử Đảng bộ địa phương trong chương trình đào tạo, bồi dưỡng lý luận chính trị; các cơ sở giáo dục tăng cường giáo dục lịch sử địa phương thông qua chương trình giáo dục, hoạt động ngoại khóa, trải nghiệm, tham quan di tích và các hình thức phù hợp.

Hướng tới kỷ niệm 100 năm thành lập Đảng bộ thành phố Hà Nội (17/3/1930 - 17/3/2030), Hướng dẫn đề nghị các cấp ủy, cơ quan, đơn vị, địa phương xây dựng kế hoạch tổ chức thực hiện nghiên cứu, biên soạn các công trình lịch sử Đảng và hoàn thành trước 30-11-2030.

Định kỳ hằng năm, báo cáo kết quả thực hiện công tác nghiên cứu, biên soạn lịch sử Đảng bộ địa phương, lịch sử truyền thống các ban, sở, ngành, Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị - xã hội về Ban Tuyên giáo Thành ủy qua Phòng Lý luận chính trị, Lịch sử Đảng trước ngày 30-11 hằng năm để tổng hợp, báo cáo Ban Thường vụ Thành ủy và Trung ương theo quy định.

Nguyễn Như Quyền