Uỷ viên Ban Thường vụ Thành uỷ, Phó Chủ tịch Thường trực UBND Thành phố Hà Nội Dương Đức Tuấn phát biểu tham luận

Sau gần một năm triển khai, mô hình chính quyền địa phương hai cấp tại Hà Nội cơ bản duy trì hoạt động ổn định, thông suốt, đồng thời phát huy rõ hơn tính chủ động của cấp xã. Nhiều nhiệm vụ được đưa về giải quyết trực tiếp tại cơ sở, rút ngắn tầng nấc trung gian, tăng khả năng tiếp cận thực tiễn và xử lý công việc sát với yêu cầu của người dân.

Theo đồng chí Dương Đức Tuấn, Ủy viên Ban Thường vụ Thành ủy, Phó Chủ tịch Thường trực UBND thành phố, với đặc thù là Thủ đô, đô thị đặc biệt, quy mô dân số lớn, tốc độ đô thị hóa cao và khối lượng nhiệm vụ quản lý rất lớn, Hà Nội cũng là địa phương sớm bộc lộ những vấn đề cần tiếp tục được tháo gỡ. Thực tiễn vận hành cho thấy việc tổ chức mô hình mới không dừng ở sắp xếp bộ máy mà đặt ra yêu cầu đồng bộ về thể chế, nguồn lực, quy trình nghiệp vụ và năng lực thực thi tại cơ sở.

Một trong những vấn đề nổi lên là khối lượng nhiệm vụ chuyển về cấp xã tăng nhanh nhưng các điều kiện bảo đảm chưa theo kịp. Có nhiệm vụ đã được giao thẩm quyền nhưng địa phương thiếu cán bộ có chuyên môn sâu; một số nhiệm vụ đã được phân cấp, ủy quyền nhưng dữ liệu chuyên ngành chưa đầy đủ, quy trình nghiệp vụ chưa thống nhất. Đối với những công việc liên quan đến nhiều cơ quan, việc xác định đầu mối chủ trì và trách nhiệm cuối cùng có trường hợp chưa thực sự rõ ràng, ảnh hưởng đến tiến độ và hiệu quả xử lý.

Thực tiễn Hà Nội cũng cho thấy không thể áp dụng một mặt bằng chung về tổ chức và nguồn lực đối với tất cả xã, phường. Các phường lõi đô thị có dân số lớn, mật độ cao, khối lượng hồ sơ đất đai, xây dựng, trật tự đô thị, an sinh xã hội và phản ánh, kiến nghị lớn sẽ chịu áp lực quản trị khác với xã nông thôn, xã bãi sông, xã miền núi hoặc địa bàn dân cư phân tán. Trong khi đó, việc bố trí biên chế, xác định vị trí việc làm, định mức ngân sách và cơ chế hỗ trợ chuyên môn vẫn còn những điểm mang tính bình quân, chưa phản ánh đầy đủ quy mô và tính chất quản trị của từng địa bàn.

Một khó khăn khác là hệ thống thể chế, quy trình nghiệp vụ và văn bản hướng dẫn chưa theo kịp yêu cầu của mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Một số quy định hiện hành vẫn được thiết kế theo mô hình có cấp huyện làm đầu mối trung gian, vì vậy khi tổ chức lại bộ máy, nhiều quy trình cần được điều chỉnh nhưng chưa được sửa đổi đồng bộ. Những vướng mắc tập trung ở các lĩnh vực đất đai, quy hoạch, xây dựng, đầu tư công, tài sản công, đơn vị sự nghiệp công lập, ngân sách, tiếp công dân, khiếu nại, tố cáo, dữ liệu chuyên ngành và dịch vụ công trực tuyến; việc cấp tài khoản, phân quyền cho cấp xã tại một số nơi còn chậm.

Chuyển đổi số đã tạo chuyển biến trong phương thức quản lý, điều hành nhưng vẫn còn những điểm nghẽn về dữ liệu, phần mềm và nhân lực. Hà Nội đã đầu tư cho hạ tầng số, nền tảng dùng chung, dịch vụ công trực tuyến, hệ thống điều hành và các cơ sở dữ liệu phục vụ quản lý, song một số phần mềm chuyên ngành chưa liên thông, chất lượng dữ liệu chưa đồng đều, cấp xã còn phải thực hiện nhập liệu nhiều lần. Trong khi đó, nhân lực chuyên trách về công nghệ thông tin, chuyển đổi số tại cấp xã còn mỏng so với yêu cầu vận hành hệ thống, bảo đảm an toàn dữ liệu và hỗ trợ người dân tiếp cận các dịch vụ số.

Áp lực về nguồn lực tài chính, đầu tư công, tài sản công và xử lý các dự án chuyển tiếp cũng đặt ra nhiều yêu cầu mới. Sau khi kết thúc cấp huyện, khối lượng dự án, nhiệm vụ đầu tư công, tài sản công, trụ sở, công nợ, quyết toán và thủ tục chuyển tiếp cần xử lý rất lớn. Hà Nội đã chủ động bổ sung nguồn lực, điều chỉnh kế hoạch vốn, chuyển chủ đầu tư và giải quyết các nhiệm vụ phát sinh, tuy nhiên quá trình thực hiện còn chịu tác động của nhiều quy trình, thủ tục liên quan đến đầu tư công, ngân sách, quyết toán dự án, điều chuyển tài sản và chuyển đổi công năng trụ sở.

Từ thực tiễn vận hành, Hà Nội đề nghị Trung ương sớm hoàn thiện khung pháp lý về tổ chức và hoạt động của mô hình chính quyền địa phương hai cấp, đồng thời rà soát các quy định phân cấp theo hướng xác định rõ một cơ quan chủ trì, một đầu mối chịu trách nhiệm chính đối với từng nhiệm vụ. Các cơ quan phối hợp cần được xác định cụ thể phần việc, thời hạn và trách nhiệm, qua đó hạn chế tình trạng giao thoa hoặc bỏ trống trách nhiệm trong quá trình thực hiện.

Thành phố cũng kiến nghị xây dựng cơ chế phân loại xã, phường dựa trên quy mô quản trị thực tế để làm căn cứ tổ chức bộ máy, bố trí biên chế, phân bổ ngân sách và giao nhiệm vụ. Việc phân loại cần tính đến dân số, diện tích, mật độ dân cư, tốc độ đô thị hóa, số lượng hồ sơ thủ tục hành chính, dự án, đơn thư cũng như yêu cầu quản lý đất đai, xây dựng, đô thị và đặc thù của từng khu vực. Cách tiếp cận này nhằm khắc phục việc áp dụng định mức bình quân đối với những địa bàn có quy mô và tính chất quản trị khác biệt lớn.

Cùng với hoàn thiện thể chế, Hà Nội đề nghị các bộ, ngành sớm sửa đổi, bổ sung thông tư, quy trình nghiệp vụ, chế độ báo cáo và tiêu chuẩn dữ liệu chuyên ngành phù hợp với mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Trọng tâm là những lĩnh vực đang phát sinh nhiều khó khăn như đất đai, xây dựng, quy hoạch, tài chính, đầu tư công, tài sản công, nội vụ, tư pháp, y tế, giáo dục, văn hóa, môi trường, tiếp công dân, khiếu nại và tố cáo. Việc hướng dẫn cần chuyển từ xử lý từng trường hợp riêng lẻ sang xây dựng quy định chuẩn, thống nhất, có thể triển khai trực tiếp tại cấp xã.

Bài toán nhân lực cũng được xác định là điều kiện then chốt để nâng cao năng lực thực thi của cơ sở. Hà Nội kiến nghị có cơ chế bố trí, tăng cường và thu hút nguồn nhân lực chất lượng cao cho cấp xã, tập trung vào các lĩnh vực đất đai, xây dựng, tài chính, đầu tư công, công nghệ thông tin, chuyển đổi số và quản lý đô thị. Riêng lĩnh vực công nghệ thông tin và chuyển đổi số, thành phố đề nghị nghiên cứu quy định vị trí việc làm chuyên trách tại UBND cấp xã, đồng thời có cơ chế bổ sung nhân lực phù hợp với khối lượng công việc, mức độ số hóa và đặc thù địa bàn.

Đối với nguồn lực tài chính và đầu tư, thành phố đề nghị có cơ chế hỗ trợ về đầu tư công, hạ tầng số cũng như xử lý các dự án, tài sản công chuyển tiếp sau sắp xếp. Các nội dung liên quan đến điều chỉnh chủ đầu tư, quyết toán dự án hoàn thành, xử lý công nợ, điều chuyển tài sản, chuyển đổi công năng trụ sở và thủ tục đối với dự án chuyển tiếp, công trình cấp bách cần được hướng dẫn cụ thể, bảo đảm yêu cầu pháp lý nhưng không tạo thêm điểm nghẽn về tiến độ.

Một định hướng quan trọng khác là đẩy nhanh kết nối, chia sẻ dữ liệu quốc gia và dữ liệu chuyên ngành với hệ thống dữ liệu của địa phương, đồng thời phân quyền khai thác cho cấp xã phù hợp với thẩm quyền và trách nhiệm. Mục tiêu được đặt ra là chuyển mạnh từ “số hóa hồ sơ” sang “quản trị trên dữ liệu”, hướng tới nguyên tắc một lần khai báo, nhiều lần sử dụng, hạn chế yêu cầu người dân, doanh nghiệp cung cấp lại giấy tờ hoặc xác nhận những thông tin cơ quan nhà nước đã có.

Đồng chí Dương Đức Tuấn, Ủy viên Ban Thường vụ Thành ủy, Phó Chủ tịch Thường trực UBND thành phố khẳng định, Hà Nội xác định vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp là quá trình đổi mới đồng bộ phương thức lãnh đạo, quản trị và phục vụ nhân dân. Thành phố sẽ tiếp tục rà soát, hoàn thiện mô hình, nâng cao năng lực cấp xã, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền gắn với kiểm soát quyền lực, chuyển đổi số và trách nhiệm giải trình; đồng thời kiến nghị Trung ương, các ban, bộ, ngành tiếp tục đồng hành tháo gỡ những vướng mắc về thể chế và nguồn lực, bảo đảm bộ máy vận hành ổn định, hiệu quả, đáp ứng yêu cầu phát triển Thủ đô trong giai đoạn mới.

Hoài Đỗ