TS Lê Xuân Rao, Chủ tịch Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật thành phố Hà Nội phát biểu tại hội thảo

Phát biểu khai mạc Hội thảo, TS Lê Xuân Rao, Chủ tịch Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật thành phố Hà Nội cho biết, Kế hoạch khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo giai đoạn 2026-2030 được xây dựng trong bối cảnh Hà Nội đứng trước những cơ hội mới từ Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị, Luật Thủ đô 2026 cùng các cơ chế đặc thù về đổi mới sáng tạo, khởi nghiệp sáng tạo, chuyển đổi số, thử nghiệm có kiểm soát (sandbox), quỹ đầu tư mạo hiểm và thương mại hóa kết quả nghiên cứu. Đây là những điều kiện quan trọng để thành phố chuyển mạnh từ nghiên cứu sang ứng dụng, đưa khoa học và công nghệ trở thành nguồn lực trực tiếp cho phát triển.

Theo TS Lê Xuân Rao, bên cạnh những cơ hội, Hà Nội đang phải giải quyết hàng loạt thách thức lớn như ùn tắc giao thông, ô nhiễm môi trường, áp lực dân số và hạ tầng, năng suất lao động chưa tương xứng với tiềm năng, trong khi khoảng cách giữa nghiên cứu khoa học với thương mại hóa kết quả nghiên cứu vẫn còn lớn. Vì vậy, kế hoạch giai đoạn mới phải làm rõ khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số sẽ đóng góp như thế nào vào mục tiêu phát triển nhanh, bền vững và tạo nền tảng để Hà Nội hướng tới tăng trưởng hai con số.

Từ yêu cầu đó, TS Lê Xuân Rao đề nghị kế hoạch phải lấy việc giải quyết những bài toán lớn của thành phố làm trung tâm, từ giao thông, môi trường, quản trị đô thị đến kinh tế số, công nghiệp công nghệ cao và nâng cao chất lượng cuộc sống người dân. Hà Nội đồng thời cần xác định rõ những công nghệ chiến lược và sản phẩm chủ lực có lợi thế cạnh tranh như trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, công nghệ số, bán dẫn, công nghệ sinh học, công nghệ môi trường và công nghiệp sáng tạo.

Một yêu cầu quan trọng khác là đưa các cơ chế đặc thù của Luật Thủ đô 2026 và các nghị quyết của HĐND thành phố vào thực tiễn bằng quy trình triển khai rõ ràng, nguồn lực tương xứng và phương thức tổ chức hiệu quả. Chính sách chỉ thực sự tạo đột phá khi được chuyển hóa thành những chương trình, nhiệm vụ, sản phẩm cụ thể và tạo ra giá trị có thể đo lường đối với phát triển kinh tế - xã hội.

Đánh giá dự thảo, GS.TS Trần Khắc Thi, Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Hà Nội cho rằng điểm mới đáng chú ý là hệ thống chỉ tiêu tương đối cụ thể về kinh tế - tài chính, nguồn nhân lực, tổ chức khoa học và công nghệ, hệ sinh thái đổi mới sáng tạo và công nghệ lõi. Tuy nhiên, dự thảo cần bổ sung đánh giá đầy đủ thực trạng hoạt động khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo của Hà Nội giai đoạn 2021-2025, từ đó nhận diện rõ những hạn chế, điểm nghẽn và xác định chính xác những vấn đề cần ưu tiên xử lý trong giai đoạn tiếp theo.

GS.TS Trần Khắc Thi cũng đề nghị xây dựng phụ lục khung các chương trình khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo giai đoạn 2026-2030, gắn từng chương trình với những bài toán phát triển lớn của thành phố. Đồng thời, cần đánh giá hiệu quả 9 chương trình khoa học và công nghệ của giai đoạn trước làm căn cứ tái cấu trúc, kế thừa hoặc xây dựng các chương trình mới, tránh phân tán nguồn lực và bảo đảm tính liên tục trong triển khai.

Từ góc độ hoạch định chính sách, PGS.TS Bùi Thị An, Chủ tịch Hội Nữ trí thức thành phố Hà Nội cho rằng những mục tiêu như chi cho nghiên cứu và phát triển đạt tối thiểu 2% GRDP, nguồn ngoài ngân sách chiếm trên 60%, hình thành 1-2 doanh nghiệp khởi nghiệp kỳ lân, có 8-10 tổ chức khoa học và công nghệ đạt đẳng cấp khu vực và thế giới hay 3-5 doanh nghiệp công nghệ quy mô khu vực cần được đặt trên nền tảng số liệu hiện trạng. Mỗi chỉ tiêu cần gắn với lộ trình triển khai và xác định rõ cơ quan chịu trách nhiệm để bảo đảm khả năng thực hiện.

Theo PGS.TS Bùi Thị An, hệ thống chỉ tiêu cũng cần chuyển mạnh từ đo lường đầu vào sang đánh giá hiệu quả đầu ra. Bên cạnh số lượng trung tâm đổi mới sáng tạo, doanh nghiệp khởi nghiệp, công bố khoa học hay sáng chế, kế hoạch cần quan tâm đến doanh thu từ thương mại hóa kết quả nghiên cứu, giá trị kinh tế tạo ra từ các nhiệm vụ khoa học và công nghệ, tỷ lệ doanh nghiệp ứng dụng công nghệ mới cũng như mức đóng góp của kinh tế số vào GRDP.

Mối liên kết giữa viện nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp tiếp tục được xác định là một trong những vấn đề cần tháo gỡ. PGS.TS Bùi Thị An cho rằng khoảng cách giữa nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn vẫn là điểm nghẽn, vì vậy cần thiết kế rõ cơ chế chia sẻ lợi ích, nguồn lực tài chính và trách nhiệm của các bên, tạo điều kiện để kết quả nghiên cứu nhanh chóng đi vào sản xuất, kinh doanh và đời sống.

PGS.TS Tô Duy Phương, Chủ tịch Hội Đúc - Luyện kim Hà Nội đề xuất thành phố lựa chọn những lĩnh vực có lợi thế nổi trội để tập trung nguồn lực, tránh đầu tư dàn trải. Cùng với mạnh dạn đầu tư cho các cá nhân, doanh nghiệp khoa học và công nghệ có khát vọng đổi mới sáng tạo, Hà Nội cần phát triển các quỹ đầu tư mạo hiểm, tăng cường đặt hàng nghiên cứu từ yêu cầu thực tiễn sản xuất và nhu cầu thị trường; đồng thời tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng linh kiện ô tô, xe máy điện, thúc đẩy giao thông xanh và xây dựng vùng phát thải thấp.

Các ý kiến tại Hội thảo thống nhất yêu cầu tiếp tục hoàn thiện dự thảo theo hướng giảm tính liệt kê hành chính, tăng hàm lượng chiến lược và khả năng tạo động lực tăng trưởng. Kết quả đầu ra và tác động đối với kinh tế - xã hội cần trở thành thước đo chủ yếu, doanh nghiệp được đặt ở vị trí trung tâm của hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, đồng thời các cơ chế đặc thù của Luật Thủ đô 2026 phải được khai thác hiệu quả để tạo chuyển biến thực chất.

Việc hoàn thiện Kế hoạch khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo giai đoạn 2026-2030 theo hướng có trọng tâm, gắn nghiên cứu với thị trường và tập trung giải quyết những bài toán lớn sẽ tạo cơ sở để Hà Nội khai thác hiệu quả nguồn lực trí tuệ, công nghệ và đổi mới sáng tạo. Qua đó, từng bước củng cố vai trò của Hà Nội là trung tâm khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo hàng đầu cả nước, đóng góp trực tiếp vào mục tiêu phát triển nhanh, bền vững và tăng trưởng hai con số trong giai đoạn mới.

Ninh Anh