Ủy viên Ban Thường vụ Thành ủy, Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam thành phố Hà Nội Bùi Huyền Mai phát biểu chỉ đạo tại hội nghị

Đồng chí Bùi Huyền Mai, Ủy viên Ban Thường vụ Thành ủy, Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam thành phố Hà Nội cùng các đồng chí trong Ban Thường trực Ủy ban MTTQ Việt Nam thành phố chủ trì hội nghị. Phát biểu khai mạc, đồng chí Bùi Huyền Mai, Ủy viên Ban Thường vụ Thành ủy, Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam thành phố nhấn mạnh, công tác giám sát, phản biện xã hội của Mặt trận thời gian qua tiếp tục được đổi mới theo hướng gần dân, trực diện, tập trung vào những vấn đề khó, còn nhiều vướng mắc trong đời sống kinh tế - xã hội của Thủ đô.

Trong đợt giám sát lần này, Mặt trận lựa chọn bảo vệ môi trường là trọng tâm, tập trung vào xử lý rác thải, nước thải và ưu tiên khu vực làng nghề - nơi vừa chịu sức ép ô nhiễm lớn, vừa gắn với những giá trị kinh tế, văn hóa truyền thống. Hà Nội hiện có khoảng 1.350 làng nghề và làng có nghề, vì vậy yêu cầu phát triển sản xuất gắn với bảo vệ môi trường ngày càng trở nên cấp thiết. Trước khi tổ chức tọa đàm, đoàn giám sát đã trực tiếp khảo sát tại nhiều làng nghề để thu thập dữ liệu, đánh giá thực trạng và đối chiếu với hệ thống quy định hiện hành.

Kết quả khảo sát cho thấy hệ thống pháp luật và các cơ chế, chính sách của thành phố về bảo vệ môi trường tương đối đầy đủ, trong đó có nhiều yêu cầu cao hơn mức chung. Tuy nhiên, khoảng cách giữa quy định và thực tế triển khai vẫn còn đáng kể. Hội nghị vì vậy được tổ chức nhằm phân tích rõ nguyên nhân, nhận diện những điểm nghẽn và xây dựng các kiến nghị cụ thể, có địa chỉ, thời hạn và gắn với trách nhiệm giải trình của các cơ quan liên quan.

Phát biểu đề dẫn, đồng chí Phạm Anh Tuấn, Phó Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam thành phố Hà Nội cho biết, thời gian qua, Thành ủy, HĐND, UBND thành phố đã triển khai nhiều chương trình, cơ chế, chính sách nhằm cải thiện chất lượng môi trường và xử lý các vấn đề ô nhiễm. Các sở, ngành, địa phương đã tăng cường thu gom, vận chuyển, xử lý rác thải, nước thải; đầu tư hạ tầng kỹ thuật; tổ chức các đợt ra quân xử lý vi phạm và xây dựng nhiều mô hình phân loại rác tại nguồn, tuyến đường, khu dân cư sáng - xanh - sạch - đẹp.

Dù vậy, những bất cập vẫn hiện hữu ở nhiều địa bàn. Một số dự án xử lý rác thải, nước thải chậm tiến độ; hạ tầng kỹ thuật chưa đồng bộ; công suất xử lý tại một số khu vực chưa đáp ứng yêu cầu. Ô nhiễm tại các làng nghề, cụm công nghiệp và khu dân cư đông đúc còn phức tạp; tình trạng cơ sở sản xuất xen kẽ khu dân cư, ô nhiễm không khí, nước sông, kênh, mương, đổ trộm phế thải, đốt rác tự phát và đốt rơm rạ vẫn xảy ra ở nhiều nơi.

Việc phân loại rác tại nguồn chưa đạt hiệu quả như kỳ vọng, trong khi hệ thống thu gom, vận chuyển sau phân loại chưa đồng bộ. Nhiều điểm tập kết, trung chuyển rác chưa đáp ứng yêu cầu kỹ thuật, thiếu mái che, thiếu hệ thống xử lý nước rỉ rác, ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống người dân. Tại nhiều làng nghề, việc xử lý nước thải, khí thải, chất thải sản xuất vẫn còn bất cập; một số cụm công nghiệp làng nghề chưa hoàn thiện hệ thống xử lý nước thải tập trung, còn việc di dời các cơ sở gây ô nhiễm khỏi khu dân cư diễn ra chậm.

Một vấn đề khác được chỉ ra là sự phối hợp giữa các sở, ngành với chính quyền địa phương ở một số nội dung còn thiếu chặt chẽ. Phân cấp, phân quyền và xác định trách nhiệm quản lý nhà nước về môi trường có lĩnh vực chưa thật rõ, dẫn đến tình trạng chồng chéo hoặc đùn đẩy trách nhiệm khi xử lý các vấn đề phát sinh. Vì vậy, yêu cầu đặt ra là phải đồng thời rà soát cơ chế phối hợp, tăng trách nhiệm người đứng đầu và làm rõ trách nhiệm của từng cấp, từng ngành.

Tại tọa đàm, các chuyên gia, nhà khoa học và đại diện sở, ngành tập trung phân tích những vấn đề cốt lõi trong quản trị môi trường. TS Lê Xuân Rao, Chủ tịch Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Hà Nội cho rằng điểm nghẽn lớn không nằm ở công nghệ mà ở cơ chế, chính sách; đồng thời đề xuất nghiên cứu Quỹ chuyển đổi xanh Thủ đô, đổi mới mô hình hợp tác công - tư, áp dụng nguyên tắc “người gây ô nhiễm phải trả tiền”, thúc đẩy kinh tế tuần hoàn và hình thành nền tảng quản trị môi trường số.

Ở góc độ quản lý nhà nước, đại diện Sở Nông nghiệp và Môi trường cho biết giai đoạn 2025-2026, thành phố đã ban hành 26 chính sách quan trọng về môi trường, từng bước làm rõ phân cấp, phân quyền. Tuy nhiên, áp lực ô nhiễm không khí, nước thải, chất thải rắn và ô nhiễm làng nghề vẫn rất lớn. Giải pháp được đề xuất là tiếp tục hoàn thiện cơ chế đặc thù theo Luật Thủ đô, xây dựng cơ sở dữ liệu môi trường thống nhất, tăng cường chuyển đổi số và gắn phân cấp với trách nhiệm giải trình.

Các ý kiến tại hội nghị cũng cho rằng cần xây dựng quy chế phối hợp liên ngành đồng bộ, hình thành hệ thống dữ liệu môi trường dùng chung và tăng quyền chủ động cho xã, phường đi đôi với trách nhiệm của người đứng đầu. Đối với khu vực làng nghề, thành phố cần ưu tiên đầu tư các công trình xử lý nước thải tập trung, hoàn thiện hạ tầng cụm công nghiệp, đẩy nhanh di dời cơ sở gây ô nhiễm ra khỏi khu dân cư và có cơ chế hỗ trợ doanh nghiệp đổi mới công nghệ, hướng tới sản xuất sạch hơn.

Phát biểu kết luận tọa đàm, đồng chí Bùi Huyền Mai, Ủy viên Ban Thường vụ Thành ủy, Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam thành phố Hà Nội khẳng định, trước những vấn đề bức xúc và “điểm nghẽn” từ thực tiễn, Mặt trận không né tránh nội dung khó, nhạy cảm mà lựa chọn cách tiếp cận trực diện, cùng các sở, ngành, chuyên gia và nhân dân trao đổi để tìm giải pháp cụ thể. Ban Thường trực Ủy ban MTTQ Việt Nam thành phố sẽ tiếp thu đầy đủ các ý kiến để tổng hợp, báo cáo Thành ủy, HĐND, UBND thành phố và các cơ quan có thẩm quyền.

Trong thời gian tới, đồng chí Bùi Huyền Mai đề nghị tiếp tục rà soát, hoàn thiện tư duy phát triển và hệ thống cơ chế, chính sách về môi trường, kể cả các cơ chế đặc thù đã ban hành; đồng thời đẩy nhanh tiến độ các dự án xử lý nước thải, chất thải, nhất là những công trình trọng điểm. Những khó khăn về giải phóng mặt bằng, nguồn vốn, cơ chế đầu tư và hiệu quả vận hành các công trình hiện có cần được xử lý quyết liệt hơn.

Một trọng tâm khác là tăng cường kiểm soát các nguồn gây ô nhiễm, nhất là ô nhiễm không khí, đồng thời đẩy mạnh ứng dụng khoa học, công nghệ và chuyển đổi số trong quản lý môi trường. Thành phố cần từng bước xây dựng cơ sở dữ liệu dùng chung, hệ thống giám sát, quan trắc tự động, bản đồ số và trung tâm điều hành môi trường để nâng cao khả năng phát hiện, cảnh báo và xử lý các vấn đề phát sinh.

Cùng với đó, công tác thanh tra, kiểm tra và xử lý vi phạm phải được tăng cường theo tinh thần “không có vùng cấm, không có ngoại lệ”. Vai trò của MTTQ và các tổ chức chính trị - xã hội tiếp tục được phát huy trong giám sát, phản biện, thúc đẩy chuyển đổi xanh và nhân rộng các mô hình bảo vệ môi trường, đồng thời cần hoàn thiện cơ chế tiếp cận thông tin, dữ liệu để hoạt động giám sát được thường xuyên, thực chất hơn.

Đồng chí Bùi Huyền Mai nhấn mạnh, bảo vệ môi trường phải được xác định là nhiệm vụ chính trị thường xuyên, lâu dài, gắn với trách nhiệm của cả hệ thống chính trị, doanh nghiệp và cộng đồng. Với sự phối hợp đồng bộ và các giải pháp được triển khai quyết liệt, công tác bảo vệ môi trường của Hà Nội được kỳ vọng sẽ có chuyển biến rõ nét, tạo nền tảng cho mục tiêu phát triển xanh, bền vững, văn hiến, văn minh, hiện đại.

Ninh Anh