Các đại biểu tham dự buổi tọa đàm

Tại tọa đàm, những câu chuyện về lịch sử hình thành, giá trị văn hóa và kỹ thuật đặc sắc của nghề khảm trai Chuyên Mỹ được các đại biểu trao đổi, phân tích từ nhiều góc độ, qua đó làm nổi bật sức sống bền bỉ của một nghề thủ công đã gắn bó sâu sắc với cộng đồng dân cư địa phương qua nhiều thế hệ.

Theo thần phả và truyền ngôn của địa phương, nghề khảm trai Chuyên Mỹ được truy nguyên từ thời Lý, gắn với Trương Công Thành, người được cộng đồng làng Chuôn Ngọ suy tôn là Tổ nghề. Trải qua gần một thiên niên kỷ, nghề không chỉ được lưu truyền như một phương thức sản xuất mà từng bước trở thành một phần trong đời sống văn hóa, kinh tế của người dân Chuyên Mỹ. Giá trị ấy được nối dài bằng sự bền bỉ của nhiều thế hệ nghệ nhân, những người vừa gìn giữ kỹ thuật truyền thống, vừa trao truyền kinh nghiệm và tình yêu nghề cho thế hệ kế tiếp.

Chiều sâu của nghề khảm trai còn được thể hiện qua quy trình chế tác đòi hỏi sự công phu, chính xác và khả năng thẩm mỹ của người thợ. Từ lựa chọn, xử lý vỏ trai, vỏ ốc đến phác thảo mẫu, cưa, mài, đục nền gỗ, gắn xà cừ và hoàn thiện bề mặt, mỗi công đoạn đều đòi hỏi sự kiên trì và bàn tay khéo léo. Bởi vậy, mỗi sản phẩm hoàn chỉnh không chỉ mang giá trị sử dụng, giá trị thẩm mỹ mà còn chứa đựng kinh nghiệm, kỹ thuật và tâm huyết được tích lũy qua nhiều thế hệ làm nghề.

Không chỉ nhìn lại hành trình hình thành và phát triển, tọa đàm dành nhiều nội dung trao đổi về bài toán để nghề khảm trai tiếp tục tồn tại bằng chính sức sống của thị trường và sinh kế của người dân. Các vấn đề bảo tồn nghề gắn với đổi mới mẫu mã, nâng cao chất lượng sản phẩm, mở rộng thị trường được đặt trong mối quan hệ chặt chẽ giữa gìn giữ giá trị truyền thống và thích ứng với nhu cầu mới.

Trong hành trình đó, chuyển đổi số được xác định là một hướng đi quan trọng để mở rộng không gian phát triển cho làng nghề. Việc số hóa và lưu giữ tư liệu giúp bảo tồn những giá trị về lịch sử, kỹ thuật và câu chuyện của nghề; trong khi các nền tảng số tạo thêm điều kiện quảng bá sản phẩm, xây dựng thương hiệu và đưa hình ảnh khảm trai Chuyên Mỹ tiếp cận rộng rãi hơn với công chúng trong nước, quốc tế.

Việc Chuyên Mỹ trở thành thành viên Mạng lưới các Thành phố Thủ công Sáng tạo Thế giới trong năm 2026 tiếp tục mở ra cơ hội để địa phương phát huy những giá trị đặc sắc của nghề truyền thống. Đây là điều kiện thuận lợi để tăng cường kết nối thị trường, thúc đẩy du lịch trải nghiệm và nâng cao giá trị sản phẩm thủ công mỹ nghệ, đồng thời tạo thêm động lực để nghệ nhân, người làm nghề và thế hệ trẻ tiếp tục kế thừa, đổi mới, sáng tạo trên nền tảng những tinh hoa đã được bồi đắp qua nhiều thế hệ.

Từ những câu chuyện về lịch sử, con người đến những trăn trở về tương lai của nghề, tọa đàm góp phần khơi dậy niềm tự hào và nâng cao trách nhiệm gìn giữ di sản nghề nghiệp trong cộng đồng. Bảo tồn nghề khảm trai Chuyên Mỹ vì thế không chỉ là lưu giữ kỹ thuật chế tác hay những sản phẩm truyền thống, mà còn là tiếp nối một mạch nguồn văn hóa, tạo điều kiện để giá trị của làng nghề tiếp tục được trao truyền, sáng tạo và phát triển trong đời sống hôm nay.

Trần Nga