Quang cảnh hội thảo

Tham dự hội thảo có PGS.TS Bùi Hoài Sơn, Ủy viên chuyên trách Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội; Thượng tọa Thích Chiếu Tuệ, Ủy viên Hội đồng Trị sự, Phó Trưởng ban Hoằng pháp Trung ương, Trưởng ban Hoằng pháp Giáo hội Phật giáo Việt Nam thành phố Hà Nội; cùng đông đảo các chuyên gia, nhà khoa học, nhà nghiên cứu lịch sử, văn hóa. Về phía địa phương có đồng chí Đào Đức Minh, Phó Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch UBND xã Phù Đổng; các đồng chí trong Ban Thường vụ Đảng ủy, lãnh đạo HĐND, UBND, Ủy ban MTTQ Việt Nam xã.

Phát biểu đề dẫn hội thảo, đồng chí Đào Đức Minh, Phó Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch UBND xã Phù Đổng khẳng định, địa phương sở hữu hệ thống di tích lịch sử - văn hóa phong phú, trong đó nổi bật là Di tích Quốc gia đặc biệt đền Phù Đổng và Lễ hội Gióng - Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại được UNESCO ghi danh. Đây là quần thể di sản hội tụ nhiều giá trị đặc sắc về lịch sử, văn hóa, kiến trúc, tín ngưỡng và nghệ thuật trình diễn dân gian, đồng thời là nguồn lực quan trọng để phát triển du lịch văn hóa gắn với công nghiệp văn hóa.

Theo đồng chí Đào Đức Minh, đền Phù Đổng không chỉ là nơi thờ Đức Thánh Gióng - Phù Đổng Thiên Vương, một trong "Tứ bất tử" của tín ngưỡng dân gian Việt Nam, mà còn là không gian văn hóa linh thiêng lưu giữ những giá trị lịch sử, phản ánh tinh thần yêu nước, ý chí quật cường chống giặc ngoại xâm của dân tộc. Trải qua hàng nghìn năm, di tích vẫn bảo tồn được nhiều giá trị nguyên gốc, trở thành biểu tượng văn hóa và điểm tựa tinh thần của cộng đồng.

Đối với Lễ hội Gióng, lãnh đạo xã Phù Đổng nhấn mạnh đây là một trong những lễ hội cổ truyền tiêu biểu của vùng đồng bằng Bắc Bộ, được gìn giữ và trao truyền qua nhiều thế hệ, đồng thời là một trong những lễ hội độc đáo nhất của văn hóa dân gian Việt Nam. Việc được UNESCO ghi danh không chỉ khẳng định giá trị nổi bật toàn cầu của di sản mà còn đặt ra trách nhiệm lớn đối với công tác bảo tồn và phát huy giá trị trong bối cảnh hiện nay.

Từ thực tiễn phát triển, đồng chí Đào Đức Minh cho rằng công tác bảo tồn di sản cần chuyển từ tư duy "giữ gìn" sang "bảo tồn gắn với phát huy giá trị". Bên cạnh việc bảo đảm tính nguyên gốc, tính linh thiêng và bản sắc truyền thống của di tích, cần khai thác hợp lý các giá trị văn hóa để phát triển du lịch, tạo sinh kế, nâng cao đời sống nhân dân và từng bước đưa di sản trở thành nguồn lực nội sinh phục vụ phát triển kinh tế - xã hội.

Tại hội thảo, nhiều chuyên gia đã đưa ra những góc nhìn chuyên sâu về giá trị lịch sử, văn hóa của Phù Đổng Thiên Vương và Lễ hội Gióng. PGS.TS Trần Lâm Biền cho rằng muốn bảo tồn và phát huy đúng giá trị di sản trước hết cần hiểu đầy đủ về hình tượng Phù Đổng Thiên Vương trong tâm thức người Việt. Theo ông, đây là một anh hùng văn hóa được hình thành từ quá trình tích lũy, khái quát các trải nghiệm lịch sử và đời sống của cư dân vùng châu thổ Bắc Bộ. Những chi tiết trong truyền thuyết như "gậy sắt gãy", "nhổ tre đánh giặc" không chỉ phản ánh tư duy huyền thoại mà còn chứa đựng những dấu ấn về trình độ kỹ thuật, điều kiện sản xuất và quá trình chinh phục thiên nhiên của cư dân Việt cổ.

PGS.TS Trần Lâm Biền nhấn mạnh, việc tôn thờ Phù Đổng Thiên Vương thực chất là sự tôn vinh sức mạnh lao động của cộng đồng và truyền thống "uống nước nhớ nguồn". Chính những giá trị đó đã tạo nên sức sống trường tồn của hình tượng Đức Thánh Gióng trong đời sống văn hóa dân tộc và là nền tảng để gìn giữ, phát huy di sản trong bối cảnh hiện đại.

Ở góc độ xây dựng thương hiệu văn hóa, PGS.TS Bùi Hoài Sơn, Ủy viên chuyên trách Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội khẳng định, Lễ hội Gióng là một "di sản sống", được cộng đồng gìn giữ và thực hành liên tục qua nhiều thế hệ. Theo ông, lễ hội hội tụ đầy đủ các yếu tố để xây dựng một thương hiệu văn hóa mạnh với giá trị cốt lõi rõ ràng, bản sắc riêng biệt, câu chuyện giàu ý nghĩa và sự ghi nhận của cả cộng đồng trong nước lẫn quốc tế. Việc xây dựng thương hiệu văn hóa cho Lễ hội Gióng không phải là khoác lên di sản một hình thức mới, mà là làm nổi bật, lan tỏa sâu rộng hơn những giá trị vốn có của di sản.

Đề xuất các giải pháp cụ thể nhằm nâng cao hiệu quả bảo tồn và phát huy giá trị di sản, PGS.TS Đặng Văn Bài, Phó Chủ tịch Hội đồng Di sản Văn hóa Quốc gia cho rằng cần sớm xây dựng quy hoạch tổng thể đối với khu Di tích Quốc gia đặc biệt đền Phù Đổng theo đúng quy định của Luật Di sản văn hóa. Đồng thời, cần xây dựng cơ sở dữ liệu số toàn diện về di tích, coi đây là nền tảng khoa học phục vụ công tác bảo tồn, tu bổ, quy hoạch và phát triển công nghiệp văn hóa.

Theo PGS.TS Đặng Văn Bài, cùng với dự án bảo tồn tổng thể không gian di tích, cần nghiên cứu phát triển mô hình kinh tế di sản dựa trên cộng đồng sáng tạo; chủ động huy động nguồn lực xã hội thông qua việc hợp tác với các doanh nghiệp, tổ chức và cá nhân có năng lực để phát triển các sản phẩm văn hóa đặc trưng. Đây là hướng đi phù hợp với tinh thần của Nghị quyết số 80-NQ/TW về phát triển văn hóa Việt Nam, góp phần đưa di sản trở thành động lực thúc đẩy công nghiệp văn hóa và mang lại lợi ích thiết thực cho cộng đồng địa phương.

Các ý kiến tại hội thảo thống nhất cho rằng việc bảo vệ và phát huy giá trị Lễ hội Gióng cùng Di tích Quốc gia đặc biệt đền Phù Đổng cần được thực hiện trên cơ sở hài hòa giữa bảo tồn và phát triển, giữa gìn giữ bản sắc truyền thống với khai thác hiệu quả các giá trị văn hóa phục vụ phát triển kinh tế - xã hội. Những kết quả của hội thảo sẽ là cơ sở khoa học quan trọng để các cơ quan quản lý tiếp tục hoàn thiện cơ chế, chính sách và định hướng các giải pháp nhằm bảo tồn, phát huy bền vững giá trị của một trong những di sản tiêu biểu nhất của Thủ đô và của dân tộc.

Ngọc Ánh