Thách thức Thủ đô Hà Nội phải đối mặt ngay sau điều chỉnh địa giới hành chính chính là công tác cán bộ. Nguyên Ủy viên Bộ Chính trị, nguyên Bí thư Thành ủy Hà Nội Phạm Quang Nghị khẳng định: “Cái khó khăn nhất là việc hợp nhất tổ chức bộ máy và cán bộ. Đây là công việc có ý nghĩa rất quyết định, làm tốt việc này thì những việc khác cũng thuận lợi lên rất nhiều, còn nếu làm không tốt thì cũng phát sinh thêm những khó khăn mới.”  

Bài toán số lượng, chất lượng

Bài toán về sắp xếp cán bộ đặt ra cho những người có trách nhiệm ở thời điểm cách đây 10 năm về trước chưa từng có tiền lệ. Khó khăn không chỉ bởi số lượng quá đông mà còn hàng loạt vấn đề phức tạp khác.

Sau hợp nhất, số lượng cán bộ, công chức, viên chức, người lao động tăng cao do “nhân đôi bộ máy”. Tổng biên chế hành chính, sự nghiệp của Hà Nội tăng từ 57.000 lên thành 102.700 biên chế. Chỉ tính riêng số lượng cán bộ thuộc diện Ban Thường vụ Thành ủy quản lý đã lên tới con số trên 900 người. Một số sở sau khi gộp lại có nơi như Sở Văn hoá, Thể thao và Du lịch (cũ) có đến 13 phó giám đốc, còn lại nhiều sở phổ biến từ 6-8 phó giám đốc; các ban Đảng Thành ủy có nơi số lượng cấp phó cũng lên tới 8 người. Ban Chấp hành Đảng bộ thành phố tăng lên thành 99 ủy viên, Ban Thường vụ Thành ủy có 23 đồng chí. Số lượng cán bộ gộp lại đông lên như vậy, làm sao để bộ máy vận hành hiệu quả, không chồng chéo, không “ngáng chân” nhau là đòi hỏi có lời giải.

Càng khó khăn hơn khi đội ngũ cán bộ được gộp cơ học từ hai bộ máy không đồng đều từ chất lượng cho đến thói quen, tác phong công tác... Bộ máy của Hà Nội đã mang những đặc điểm của chính quyền đô thị, đảm đương các nhiệm vụ của một đô thị hoá ở mức độ cao. Trong khi bộ máy của tỉnh Hà Tây vẫn thuần về nông nghiệp; chưa kể, khối lượng công việc ở mỗi vị trí tương đương, nhất là cấp trưởng của Hà Nội với tỉnh Hà Tây thường có sự khác nhau rất lớn. Nguyên Bí thư Thành ủy Hà Nội Phạm Quang Nghị so sánh: “Việc này giống như hai cỗ máy có kích cỡ khác nhau đang chạy với hai tốc độ khác nhau trong môi trường, nhiệt độ, ánh sáng khác nhau, giờ nhập làm một.”

Câu hỏi đặt ra đối với Hà Nội là làm sao để hai cỗ máy đó hoà vào nhau mà vẫn giữ được cân bằng, đi vào hoạt động ngay, phát huy hiệu quả để sau đó từng bước cơ cấu lại cho hợp lý, đúng quy định, bộ máy tinh gọn?

Những vấn đề phức tạp khác

Những vấn đề đặt ra không dừng lại ở đó. Những khó khăn khách quan nêu trên đã làm nảy sinh trong đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức những vấn đề tâm lý, tư tưởng khác nhau. Đơn cử như về trụ sở làm việc thay đổi, cơ quan phân tán, dẫn đến những thay đổi về công tác, sinh hoạt cũng tác động mạnh đến tâm tư, tình cảm của hàng ngàn cán bộ, công chức, viên chức. Nguyên Phó Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam thành phố Hà Nội Bùi Xuân Hộ trước khi hợp nhất cũng từng băn khoăn, trăn trở: "Trụ sở Hà Nội chật hẹp như thế, làm việc thế nào? Đi lại mất cả tiếng đồng hồ, làm việc, họp hành giờ giấc có đảm bảo không? Cán bộ không phải ai cũng thông suốt nên cần quan tâm công tác tư tưởng."

Đáng chú ý, bộ máy tổ chức hai địa phương hợp vào làm một không tránh khỏi nảy sinh tâm lý lo ngại về tính cục bộ, địa phương. Đồng chí Nguyễn Trường Tiền, nguyên cán bộ lãnh đạo từng đảm nhiều chức vụ của tỉnh Hà Tây từng bộc bạch: "Có người nói hợp nhất xong, khả năng chủ yếu là cán bộ Hà Tây chỉ làm cấp phó thôi. Trách nhiệm của chúng ta và của Hà Nội là phải đoàn kết, công tác tổ chức phải công bằng, hợp lý". Đây là vấn đề rất quan trọng, bởi sau khi gộp hai bộ máy, thành phố sẽ phải sắp xếp lại bộ máy sao cho hợp lý, hoạt động hiệu quả, khi đó buộc phải đụng chạm lợi ích đến từng cá nhân cán bộ, nhất là những người nắm các vị trí lãnh đạo các sở, ban, ngành.

Thực tế, chỉ có cán bộ diện Bộ Chính trị, Ban Bí thư Trung ương quản lý do Trung ương quyết định gồm Bí thư Thành ủy, Bí thư Tỉnh ủy và các Phó Bí thư Thành ủy, Tỉnh ủy. Ngoài ra, Thành phố phải tổ chức sắp xếp toàn bộ phần còn lại, trước tiên là đội ngũ cán bộ thuộc diện Ban Thường vụ Thành ủy quản lý với hơn 900 người. Khó khăn lớn nhất là trong hai cấp trưởng thì phải chọn một đảm nhiệm vị trí sau hợp nhất. Tiếp theo, để cơ cấu lại số lượng cấp phó bảo đảm quy định chung, thành phố tiếp tục phải thực hiện việc điều động, luân chuyển cán bộ về các quận, huyện, thị xã. “Ai đi, ai ở?” là câu hỏi phản ánh nhiều chiều tâm tư, tình cảm của cán bộ mà nếu không quan tâm “đúng lúc, đúng chỗ” sẽ là nguồn cơn nảy sinh mâu thuẫn, đơn thư, khiếu kiện...  Ở các sở, ban, ngành cũng phải thực hiện nhiệm vụ tương tự với những nơi có các phòng, ban được gộp vào. Những vấn đề phức tạp liên quan sẽ được nhân lên.

Vấn đề tư tưởng cũng chính là nội dung mà nguyên Tổng Bí thư Nông Đức Mạnh thay mặt Trung ương lưu ý lãnh đạo Thành phố tại lễ công bố quyết định và ra mắt cơ quan lãnh đạo Đảng, Chính quyền, MTTQ Việt Nam thành phố Hà Nội sau hợp nhất. Đồng chí nhấn mạnh: “Đồng thời với quá trình sắp xếp cán bộ, kiện toàn bộ máy, phải tiếp tục làm tốt công tác chính trị, tư tưởng, tuyên truyền, giải thích để mọi cán bộ, đảng viên và nhân dân Thủ đô hiểu rõ chủ trương của Đảng và Nhà nước về mở rộng địa giới hành chính thành phố Hà Nội. Thông qua đó, tạo sự đồng thuận, đoàn kết, phấn khởi, tin tưởng và nâng cao ý thức trách nhiệm của từng cán bộ, đảng viên và trong mọi tổ chức đảng, cơ quan, đơn vị, trong các tầng lớp nhân dân thành phố; tạo thành sức mạnh tổng hợp cho quá trình xây dựng và phát triển Thủ đô thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa.”

Nguy cơ lớn xảy ra nếu không giải quyết tốt vấn đề tư tưởng là gây mất đoàn kết nội bộ, làm cho bộ máy không thể vận hành bình thường, thậm chí đẩy cấp ủy, chính quyền thành phố đến việc không hoàn thành nhiệm vụ của Trung ương và Quốc hội giao phó, phụ lòng tin tưởng, kỳ vọng của nhân dân cả nước.

Linh Vũ