Đây là quyết nghị mang ý nghĩa lịch sử, thiêng liêng, là cuộc kiến tạo mang tầm nhìn thời đại, mở ra trang phát triển mới của Thủ đô. 10 năm qua, không phụ sự kỳ vọng của lãnh đạo Đảng, Nhà nước và đồng bào cả nước, Đảng bộ, chính quyền và nhân dân Thủ đô đã nỗ lực không ngừng, phấn đấu hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ, đạt được thành quả to lớn trên các lĩnh vực, minh chứng xác đáng về tính đúng đắn của chủ trương mở rộng địa giới hành chính thành phố Hà Nội.

Nâng lên một tầm vóc mới

Chiều ngày 29-5-2008, 458 đại biểu Quốc hội (92,9%) đã bấm nút đồng ý thông qua Nghị quyết “Về việc điều chỉnh địa giới hành chính thành phố Hà Nội và một số tỉnh có liên quan”. Cùng ngày, Chủ tịch Quốc hội đã ký ban hành Nghị quyết số 15/2008/QH12, một quyết định mang ý nghĩa lịch sử, mở ra một thời kỳ phát triển mới cho Thủ đô Hà Nội.

Việc điều chỉnh địa giới hành chính thành phố Hà Nội và các tỉnh có liên quan đã trải qua quá trình chuẩn bị khoa học, kỹ lưỡng, bảo đảm tính khả thi và giá trị bền vững. Theo hệ thống yêu cầu và tiêu chí, phương án 1 (thành phố Hà Nội hợp nhất với tỉnh Hà Tây, huyện Mê Linh và 4 xã thuộc huyện Lương Sơn-Hòa Bình) đã được lựa chọn với số phiếu cao nhất. Với phương án này, khi nước ta đạt mức dân số ổn định khoảng 120 triệu người thì Thủ đô có khoảng 10% dân số cả nước, đạt mật độ từ 3.500 đến 4.000 người/km2, tương đương với mật độ dân số ở thủ đô của một số nước phát triển... Đó cũng chính là phương án đã được 100% đại biểu HĐND thành phố Hà Nội và các tỉnh Hà Tây, Vĩnh Phúc, Hòa Bình biểu quyết thông qua trước khi Chính phủ trình Quốc hội. Với phương án này, Thủ đô Hà Nội có một không gian đủ lớn, đủ quỹ đất thuận lợi, không chỉ trong thời gian 20 - 30 năm mà còn cả trong tương lai xa. Phương án này cũng có điều kiện thuận lợi về quốc phòng, an ninh cho Thủ đô Hà Nội và còn có ưu điểm là không làm xáo trộn nhiều về địa giới hành chính đối với các tỉnh khác. 

Phát biểu tại kỳ họp hợp nhất HĐND thành phố Hà Nội và tỉnh Hà Tây, Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng khi đó là Chủ tịch Quốc hội khóa XII đã khẳng định: “Trong lịch sử phát triển của Thủ đô Thăng Long - Ðông Ðô - Hà Nội, đã có nhiều lần thay đổi, điều chỉnh địa giới hành chính, nhưng có lẽ đây là lần điều chỉnh mở rộng với quy mô lớn nhất từ trước tới nay do yêu cầu phát triển đi lên của đất nước. Không phải ngẫu nhiên mà Trung ương Ðảng, Chính phủ đã chỉ đạo việc nghiên cứu, chuẩn bị một cách chặt chẽ, công phu trong nhiều năm để đi đến thống nhất chủ trương (có tính đến ý kiến đề xuất của Thành ủy Hà Nội khóa XIII); và Quốc hội tại kỳ họp thứ ba khóa XII đã xem xét, quyết định một cách nghiêm túc, cẩn trọng theo đúng chủ trương của Ðảng và đúng quy định của pháp luật.” Đồng chí Nguyễn Phú Trọng nhấn mạnh: “Ðây là một quyết định mang tính lịch sử, có ý nghĩa thiêng liêng, trọng đại, có tầm nhìn xa không chỉ đối với Thủ đô mà đối với sự phát triển của cả dân tộc...”.

Đặc biệt, theo đồng chí Tổng Bí thư, “Hà Nội (mở rộng) chẳng những vẫn giữ được cái thế "rồng cuộn hổ ngồi", "tiện hướng nhìn sông tựa núi" như cha ông xưa định hướng mà còn nâng cái thế ấy lên một tầm vóc mới, cao hơn, bề thế hơn, vững chãi hơn dưới ánh sáng của thời đại mới - thời đại Hồ Chí Minh”.

Nguyên Ủy viên Bộ Chính trị, nguyên Bí thư Thành ủy Hà Nội Phạm Quang Nghị nhấn mạnh: Quyết định mở rộng địa giới hành chính Thủ đô là công việc cho hàng trăm năm chứ không phải chỉ cho vài ba năm hay vài chục năm. Đây cũng là quan điểm của Bí thư Trung ương Đảng, Giám đốc Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh Nguyễn Xuân Thắng: “Phải đặt tầm nhìn là 50 năm, 100 năm mới đánh giá hết được sự cần thiết của việc mở rộng địa giới hành chính”.

Minh chứng xác đáng cho sự đúng đắn của Nghị quyết 15

5 năm trước, đánh giá bước đầu về kết quả thực hiện Nghị quyết 15 của Quốc hội, đồng chí Nguyễn Sinh Hùng khi đó là Ủy viên Bộ Chính trị, Chủ tịch Quốc hội khoá XIII đã nêu rõ: “Thủ đô Hà Nội hôm nay đã có thế và lực mới, với sức mạnh được nhân lên không chỉ từ quy mô, tiềm năng, thế mạnh sẵn có; từ những thành tựu đáng tự hào đạt được trong suốt quá trình phấn đấu bền bỉ những năm qua; từ sự giàu có của các giá trị lịch sử, văn hóa; mà cả từ truyền thống đoàn kết, thống nhất, bản lĩnh, trí tuệ của đội ngũ cán bộ các cấp, và sự đồng thuận to lớn của nhân dân”. Cũng ở thời điểm đó, đồng chí Nguyễn Xuân Phúc (là Phó Thủ tướng Chính phủ, nay là Thủ tướng Chính phủ) trả lời phỏng vấn báo chí đã nhận định: “Thực tế phát triển của Thủ đô trong 5 năm qua đã khẳng định tính đúng đắn, giá trị lịch sử, ý nghĩa thực tiễn lâu dài của chủ trương mở rộng địa giới hành chính đối với sự nghiệp xây dựng và phát triển Thủ đô, nâng cao vai trò của Thủ đô ở một vị thế, tầm cao mới, hướng tới mục tiêu văn minh, hiện đại, giàu bản sắc”.

Ở thời điểm này, nhìn lại 10 năm qua, Hà Nội vẫn giữ vững vị trí đầu tàu với mức tăng trưởng kinh tế luôn bằng 1,5 lần trở lên so với mức tăng trưởng chung của cả nước. Quy mô Tổng sản phẩm nội địa (GRDP) năm 2017 đạt khoảng 660 ngàn tỷ đồng (tương đương 30 tỷ USD), bình quân thu nhập đầu người khoảng 86 triệu đồng/năm, tăng 2,3 lần so với năm 2008. Thu ngân sách, từ hơn 57.000 tỷ đồng của cả Hà Nội và Hà Tây năm 2007, đến năm 2012, thu ngân sách cả Thành phố tăng lên đạt 146.331 tỷ đồng, bằng hơn 20% cả nước; đến năm 2017, con số này vượt lên đến trên 200.000 tỷ đồng.

Nguyên Thứ trưởng Bộ Xây dựng Trần Ngọc Chính, Chủ tịch Hội Quy hoạch phát triển đô thị Việt Nam dẫn chứng, thị xã Hà Đông trước đây giờ còn lớn mạnh hơn rất nhiều so với một số quận của Hà Nội, nếu không hợp nhất với Thủ đô, Hà Đông không thể được như ngày nay. Ông khẳng định: “Đi xa về mới thấy Hà Nội thay đổi từng ngày.” Trong khi đó, Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Trưởng ban Thường trực Ban Kinh tế Trung ương Cao Đức Phát đánh giá, trong 10 năm qua, thành phố Hà Nội đã giải quyết một khối lượng công việc khổng lồ, và đã thực hiện được đầy đủ các nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội.

Thành tựu của Thủ đô sau 10 năm hợp nhất thể hiện toàn diện trên các lĩnh vực. Điều đầu tiên và quan trọng nhất là Thành phố đã tiến hành hợp nhất tổ chức, bộ máy, sắp xếp, bố trí cán bộ trong toàn bộ hệ thống chính trị một cách nhanh chóng, hợp lý, bảo đảm công tâm, khách quan, dân chủ. Từ ngày 1-8-2008, toàn bộ hệ thống đã đi vào vận hành thông suốt. Hà Nội cũng đã rà soát, nhất thể hóa các cơ chế, chính sách, khớp nối các quy hoạch, các dự án, tạo hành lang pháp lý thống nhất cho việc điều hành, quản lý hiệu quả sau khi hợp nhất. Cùng với những dấu ấn về kinh tế, lĩnh vực văn hóa - xã hội, giáo dục - đào tạo, y tế, khoa học công nghệ tiếp tục phát triển. Hà Nội đã tổ chức thành công Đại lễ 1.000 năm Thăng Long- Hà Nội, tạo dấu ấn nổi bật với đồng bào cả nước và bạn bè quốc tế. Hoàng thành Thăng Long đã được công nhận là Di sản văn hoá thế giới. Hội Gióng ở đền Phù Đổng và đền Sóc được công nhận là di sản văn hóa phi vật thể thế giới; 82 bia Tiến sỹ triều Lê - Mạc được công nhận là di sản tư liệu văn hoá thế giới; Văn Miếu - Quốc Tử Giám được công nhận là di tích quốc gia đặc biệt.

An sinh xã hội được bảo đảm; khoảng cách về đời sống giữa các vùng miền, khu vực đô thị và nông thôn ngày càng được thu hẹp. Giá trị văn hóa truyền thống của Thăng Long và xứ Đoài được gìn giữ, phát huy. Đời sống vật chất, tinh thần của nhân dân được cải thiện rõ rệt. Công tác quy hoạch, xây dựng và quản lý đô thị, đất đai trên địa bàn có nhiều chuyển biến tích cực. Hạ tầng kỹ thuật và xã hội được quan tâm đầu tư. An ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội được giữ vững, quốc phòng được tăng cường. Công tác đối ngoại được mở rộng, Hà Nội là một trong ba địa phương đứng đầu cả nước về năng lực hội nhập kinh tế quốc tế.

Thủ đô đã có bước thay đổi lớn về diện mạo đô thị, nông thôn. 10 năm qua, Thành phố đã có thêm 223 km đường xây mới, trong đó có những cao tốc hiện đại, hoàn thành nhiều công trình ghi dấu ấn 1.000 năm Thăng Long; 9 cầu vượt nhẹ trực thông tại các điểm giao thông phức tạp, xây dựng mới 33 cầu đi bộ, 37 hầm bộ hành, 8 hầm chui cơ giới, 68 hầm chui phục vụ dân sinh. Diện tích đất đô thị dành cho giao thông tăng trung bình hằng năm 0,28% (năm 2017 đạt 9,2%). Nông thôn được quy hoạch, đầu tư phát triển hạ tầng, diện mạo khởi sắc rõ rệt, dẫn đầu toàn quốc về số xã đạt chuẩn nông thôn mới.

Công tác cải cách thủ tục hành chính sau 10 năm đã có nhiều thay đổi, chất lượng giải quyết thủ tục hành chính theo cơ chế một cửa, một cửa liên thông ngày càng được nâng cao. Kết quả giải quyết hồ sơ đúng hạn đạt tỷ lệ cao (năm 2017 đạt 97,33%). Hà Nội cũng là địa phương đầu tiên trong cả nước xây dựng và triển khai thành công cơ chế một cửa trong cung cấp dịch vụ công tại đơn vị sự nghiệp công lập và doanh nghiệp nhà nước. Chỉ số năng lực cạnh tranh cấp tỉnh PCI tăng liên tục từ năm 2012 , đến năm 2017 xếp thứ 13/63 tỉnh, thành phố - cao nhất từ trước tới nay. Chỉ số cải cách hành chính PAR INDEX, năm 2017 xếp thứ 2/63 tỉnh, thành phố.

Xác định rõ quan điểm “Phát triển kinh tế - xã hội là trung tâm; xây dựng Đảng là then chốt”, Hà Nội luôn nỗ lực là đảng bộ gương mẫu của cả nước. Đảng bộ Thành phố hiện nay có trên 40 vạn đảng viên, bằng 1/10 tổng số đảng viên cả nước; có 59 đảng bộ trực thuộc và gần 3.000 tổ chức cơ sở Đảng. Mỗi năm Thành phố kết nạp mới trên 10.000 đảng viên, thành lập mới hàng trăm tổ chức Đảng ở khu vực kinh tế ngoài nhà nước. Đảng bộ Hà Nội cũng là đơn vị đi đầu, nỗ lực thực hiện nghiêm túc, có hiệu quả thực chất Nghị quyết Trung ương 4 khoá XI và Nghị quyết Trung ương 4 khoá XII gắn với đẩy mạnh học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phòng cách Hồ Chí Minh. Hà Nội chủ động thực hiện Nghị quyết 39-NQ/TƯ của Bộ Chính trị về “Tinh giản biên chế và cơ cấu lại đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức” đạt kết quả cao được Trung ương ghi nhận, biểu dương là đơn vị dẫn đầu cả nước. Hiện nay, Thành phố cũng đang nỗ lực đi đầu trong thực hiện các nghị quyết Hội nghị Trung ương 5, 6 và 7 (khoá XII).

Với những thành tựu nổi bật, trong 10 năm qua, Đảng bộ, chính quyền và nhân dân Thủ đô đã được Đảng, Nhà nước ghi nhận bằng nhiều phần thưởng cao quý không chỉ đối với cấp thành phố và còn đối với các ngành, các cấp. Trong đó, Hà Nội vinh dự được Đảng và Nhà nước tặng Huân chương Sao Vàng (năm 2010) và Huân chương Độc lập nhân kỷ niệm 10 năm Hà Nội thực hiện Nghị quyết 15 của Quốc hội.

Khi thảo luận tại tổ về “việc điều chỉnh địa chỉnh địa giới hành chính thành phố Hà Nội và một số tỉnh có liên quan” cách đây 10 năm, đại biểu Trần Bá Thiều (Đoàn đại biểu Quốc hội thành phố Hải Phòng) nhận định: “Việc mở rộng Hà Nội lúc này là cần thiết, cơ bản hợp lòng dân. Đây là thời điểm Thiên thời - Địa lợi - Nhân hòa.” 10 năm sau, một trong những đại biểu đã bấm nút thông qua Nghị quyết 15 của Quốc hội, đồng chí Đỗ Mạnh Hùng, Phó Chủ nhiệm Văn phòng Quốc hội quả quyết: “Với những gì Thành phố đạt được như hiện nay, tôi chắc chắn rằng các đại biểu tán thành Nghị quyết 15 như tôi sẽ rất hài lòng với quyết định của bản thân”.

Linh Vũ